Ks. Stanisław Adamski (1875-1967) – najmłodszy z wielkiej trójki słynnych wielkopolskich księży, twórców tamtejszego „systemu spółdzielczego” opartego o działalność prężnych Banków Ludowych. Niezależnie od pracy duszpasterskiej przez całe życie intensywnie działał na polu społecznym, a zwłaszcza, od 1900 r., w spółdzielczości.

Po śmierci ks. Piotra Wawrzyniaka został patronem Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych w Poznaniu, którego aktywność szeroko rozwijał obejmując nią nowe typy spółdzielni. W dużym stopniu dzięki niemu Banki Ludowe i cały „wielkopolski system spółdzielczy” przetrwały trudne lata I wojny światowej; udało się zapobiec wykorzystaniu ich kapitałów na potrzeby gospodarki wojennej, a Bank Związku był nawet w stanie udzielić pomocy finansowej spółdzielniom w Królestwie, gdy całość ziem polskich po sierpniu 1915 r. znalazła się pod panowaniem państw centralnych. Tuż przed zakończeniem wojny udało się wycofać większość funduszów ulokowanych w bankach w Berlinie. W dniach 7-9 lutego 1918 r. ks. St. Adamski był jednym z organizatorów i przewodniczącym obrad I Konferencji Przewodników Polskiej Kooperacji w Lublinie – zjazdu przedstawicieli spółdzielczości wszystkich trzech zaborów, który dyskutował nad programem rozwoju tego ruchu już po przewidywanym odzyskaniu niepodległości. Po wojnie ks. Adamski kontynuował działalność w Związku Spółdzielni Rolniczych i Zarobkowo-Gospodarczych oraz w powstałej w 1924 r. Unii Związków Spółdzielczych w Polsce, obejmującej wywodzące się z tradycji Schulze-Delitzscha spółdzielnie już nie tylko z Wielkopolski, ale z całego kraju. Był członkiem Państwowej Rady Spółdzielczej. Popadając nieraz w konflikt z przedstawicielami innych nurtów minimalizował rolę ideologii spółdzielczej, a formę spółdzielczą traktował elastycznie, nie odrzucając np. możliwości przekształcania dobrze rozwiniętych spółdzielni w spółki akcyjne. Zadaniem spółdzielni miało być według niego tworzenie zrębów nowoczesnych instytucji gospodarczych w odbudowanym i rozwijającym się państwie polskim. Poza pracą na rzecz spółdzielczości ks. Adamski zajął się polityką – był naczelnikiem Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej (rządu dzielnicowego) w okresie Powstania Wielkopolskiego, współorganizatorem wojska polskiego, posłem i senatorem z ramienia Chrześcijańskiej Demokracji, a także jednym z twórców Akcji Katolickiej i Katolickiej Agencji Prasowej. W 1930 r. został biskupem katowickim. Wysiedlony z Katowic w czasie okupacji niemieckiej, powrócił tam niezwłocznie w styczniu 1945 r. i organizował pracę duszpasterską, lecz wkrótce na skutek złego stanu zdrowia i represji ze strony komunistycznych władz musiał ograniczyć swą aktywność. Pochowany został w krypcie katowickiej katedry. Mimo iż zawsze pozostawał wierny liberalnemu modelowi spółdzielczości, głosił zarazem poglądy bliskie solidaryzmowi chrześcijańskiemu, podkreślając konieczność rozwiązywania problemów społecznych poprzez różne formy samopomocy.

Dr Adam Piechowski

zapisz się do newslettera

ul. Jasna 1
00-013 Warszawa

centrala: tel.: 22 59 64 300
sekretariat: tel.: 22 827 13 16, 22 596 45 00

archiwum: tel. 22 835 12 60, tel. kom. 536 281 663, archiwum@krs.com.pl

Archiwum udziela informacji telefonicznie pn.-pt., godz. 11:00-13:00.

Copyright by Krajowa Rada Spółdzielcza

Projekt i wykonanie