Na dzień 2 grudnia 2025 roku przypada kolejna rocznica urodzin tego pioniera spółdzielczości kredytowej w Galicji. Urodził się w 1861 roku w Krakowie, działał na terenie dawnej Galicji (m.in. małopolskie), ale miał także swoje zasługi w krzewieniu ruchu kooperatystycznego w całym kraju.
Franciszek Stefczyk odegrał przede wszystkim kluczową rolę w tworzeniu kas oszczędnościowo-pożyczkowych na terenie dawnej, ubogiej Galicji, tworząc tym samym podwaliny spółdzielczości finansowej. Polegała ona przede wszystkim na niesieniu sobie samopomocy przez ich członków – mniej zamożną ludność wiejską.
Początki działalności
Misja edukacyjna Franciszka Stefczyka pośród chłopów zaczęła się, gdy był jeszcze nauczycielem. Po powrocie z niemieckiej Westfalii, gdzie zapoznał się z systemem wiejskich kas spółdzielczych (według wzoru kas Wilhelma Raiffeisena, o czym można przeczytać tutaj), pracował jako nauczyciel szkoły rolniczej w Czernichowie koło Krakowa. W 1890 roku, za jego sprawą i przy wparciu miejscowego proboszcza, powstała właśnie w Czernichowie pierwsza na ziemiach polskich wiejska spółdzielnia oszczędnościowo-pożyczkowa (Kasa Oszczędności i Pożyczek) To wokół powstających tego rodzaju instytucji finansowych budowane były lokalne wspólnoty rolników i drobnych rzemieślników, oparte o wzmacnianie więzi społecznych, solidaryzm i pomoc wzajemną.
Oszczędzanie w „kasach stefczykowskich” oraz sposób, w jaki można było historycznie stać się ich członkiem, regulował „Regulamin” Kas, znajdujący się także w naszych zasobach muzealnych), można poczytać i ściągnąć go z tego miejsca.
Rozwój kas i inne inicjatywy
Idee stefczykowskie cieszyły się uznaniem w całym okresie dwudziestolecia międzywojennego; w 1937 roku działało już 2771 kas, nie tylko na terenie dawnej Galicji. Sam Stefczyk miał liczne zasługi w krzewieniu kooperatyzmu nie tylko w swoim regionie działalności – wziął m.in. aktywny udział w Pierwszej Konferencji Przewodników Polskiej Kooperacji (7-9.02.1918) zgłaszając szereg wartościowych postulatów dot. spółdzielczości w przededniu odzyskania przez Polskę niepodległości. Był też inicjatorem stworzenia muzeum ruchu spółdzielczego, a także sfinansowania przez Kasy Stefczykowskie wyposażenia ok. 2 tysięcy Legionistów.
Do stefczykowskiej tradycji nawiązują dziś zarówno banki spółdzielcze, jak i spółdzielcze kasy oszczędnościowo kredytowe (SKOK-i).
Uroczyste otwarcie Domu Spółdzielczości im. Franciszka Stefczyka – obejrzysz tutaj.
Inna Kasa Stefczyka, w Kocku – obejrzysz i przeczytasz tu.
