20 stycznia 2026 roku minie 200 rocznica śmierci ks. Stanisława Staszica, luminarza Oświecenia oraz założyciela Towarzystwa Ratowania się Wspólnie w Nieszczęściach, nazywanego też Hrubieszowskim Towarzystwem Rolniczym. Tym samym ta okrągła rocznica rozpoczyna oficjalne obchody Roku Stanisława Staszica, uważanego powszechnie za protoplastę spółdzielczości na ziemiach polskich.
Sejm RP ogłosił 2026 roku Rokiem Stanisława Staszica uchwałą podjętą jeszcze 26 września 2025 roku. Chociaż ksiądz Stanisław Staszic miał wiele różnych zasług na polu szerzenia światy i edukacji, „hrubieszowskie dokonanie” uznawane jest za dzieło jego życia. Miało ono charakter zdecydowanie bardziej spółdzielczy, niż - jak to uważają niektórzy historycy - filantropijny i wyprzedzało nawet wiele spółdzielczych osiągnięć na zachodzie Europy, w tym także w Anglii uważanej za kolebkę spółdzielczości.
Cele hrubieszowskiego Towarzystwa
Celem nadrzędnym powołanego do życia prawdopodobnie na początku stycznia 1816 roku Hrubieszowskiego Towarzystwa Rolniczego (tu też mamy - 210 rocznicę!) było oczywiście wspieranie należących do niego, dodatkowo zwolnionych od pańszczyzny, włościan (dziś powiemy: rolników) w trudnych sytuacjach życiowych i klęskach żywiołowych oraz roztoczenie nad nimi opieki na starość. Dość szybko Hrubieszowskie Towarzystwo, prężnie rozwijane przez księdza oraz grono rolników, poszerza swoją działalność o Kasę zapomogowo-pożyczkową i wspieranie rozwoju rolników w ogóle, a sam ksiądz Staszic przekazuje kierowanie Hrubieszowskim Towarzystwem wybranym demokratycznie włościanom. O sile tej kooperatywy (dziś częściej mówimy: spółdzielni) świadczy choćby przetrwanie jej do 1952 roku, kiedy to w realiach Polski Ludowej uległo ono faktycznej likwidacji.
Do tematu będziemy oczywiście wracać niejednokrotnie i w rożnych formach.
Chcącym poszerzyć swoja wiedzę o Hrubieszowskim Towarzystwie Rolniczym dodatkowo polecamy przeczytać artykuł tutaj.
Inny artykuł o ks. Stanisławie Staszicu przeczytać można tu.
