Romuald Mielczarski, wybitny teoretyk i praktyk kooperatyzmu, zmarł 30 marca 1926 roku w Warszawie. Dziś, tj. 30 marca 2026 roku, mija dokładnie setna rocznica jego śmierci. Jakie było jego życie i czego dokonał?
Romuald Mielczarski (u. 5 lutego 1871 r. w Bełchatowie) był kluczową postacią dla polskiego ruchu spółdzielczego oraz niepodległościowego, człowiekiem, który potrafił połączyć społeczną pasję z twardą logiką ekonomisty. Pochodził z rodziny urzędniczej o skromnym statusie społecznym w zaborze rosyjskim - jego ojciec, Szymon Mielczarski, był zaledwie naczelnikiem (kierownikiem) poczty w Bełchatowie. Matka Wilhelmina z domu Schwarz zmarła, gdy Romuald miał 12 lat (ok. 1883 r.). Miał brata, który mieszkał w Tyflisie (obecnie Tbilisi). Rodzina przykładała dużą wagę do edukacji syna, umożliwiając mu naukę od 9. roku życia w prywatnej szkole w Radomsku, potem w dobrych gimnazjach państwowych w Częstochowie i Warszawie. Ostatecznie udało mu się posiąść gruntowne wykształcenie: w 1892 roku podjął studia na Uniwersytecie w Zurychu na wydziale filozoficznym, obejmującym nauki przyrodnicze, ekonomię i historię, a w 1894 roku przeniósł się do Antwerpii (Belgia), gdzie studiował na Akademii (w Instytucie) Handlowej – jednej z najlepszych europejskich uczelni ekonomicznych tamtych czasów, szczególnie przykładając się do poznawania tajników prawidłowo prowadzonego handlu. .
Mijająca 30 marca 2026 roku setna rocznica jego śmierci to moment szczególny, bo Mielczarski nie był jedynie teoretykiem; był przede wszystkim genialnym praktykiem, który udowodnił, że etyka i wspólnotowość mogą stanowić fundament dobrze działającej sieci spółdzielni. Jego życie, rozpięte między walką o niepodległość a budową nowego, cywilnego ładu, stało się wzorcem nowoczesnego patriotyzmu gospodarczego opartego na ponadczasowych ideach kooperatyzmu (spółdzielczości).
Początki działalności
W młodości, jako aktywny działacz Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), zaangażowany w ruchy niepodległościowe, poznał smak więzienia w warszawskiej Cytadeli oraz trudów zesłania. Przymusowa emigracja pozwoliła mu zdobyć unikalne kompetencje zarządcze i handlowe, które po powrocie do kraju w 1905 roku postanowił wykorzystać w służbie społeczeństwu. Był jednym z czterech współzałożycieli w 1906 roku Towarzystwa Kooperatystów. Współpracując z takimi indywidualnościami jak Edward Abramowski czy Stefan Żeromski, zaczął przekuwać idee braterstwa w konkretne rozwiązania biznesowe.
Rozkwit spółdzielczości spożywców
Od 1911 roku Mielczarski stanął na czele Warszawskiego Związku Spółdzielni Spożywców. Dzięki jego staraniom w 1925 roku do zjednoczenia ruchu spółdzielczości spożywców i utworzenia potężnego Związku Spółdzielni Spożywców RP, znanego później szerzej pod nazwą „Społem”.
Mielczarski był postacią o niezwykłym autorytecie moralnym, ale mimo nacisków konsekwentnie odmawiał przyjęcia teki ministra przemysłu i handlu w kolejnych rządach II Rzeczypospolitej. Jego misją była budowa oddolnej siły ekonomicznej obywateli. Pod jego zarządem spółdzielczość stała się trzecią drogą między drapieżnym kapitalizmem a państwowym etatyzmem, inwestując wypracowane nadwyżki także w edukację, kulturę i rozwój społeczny swoich członków. Zmarł nagle 30 marca 1926 roku w Warszawie, pozostawiając po sobie sprawnie działające imperium społeczne, które przetrwało próbę czasu.
Więcej o Romualdzie Mielczarskim warto przeczytać tu i tutaj:
